Miejsce: Muzeum Archeologiczne

Ponad 1250 zabytków, trzy dekady badań i dziewięć instytucji.
Wystawa „Drogi do przeszłości: 30 lat polskiej archeologii ratowniczej” pokazuje rezultaty badań prowadzonych w całej Polsce w
związku z inwestycjami infrastrukturalnymi i budowlanymi. Od paleolitycznychobozowisk łowców, przez neolityczne osady i monumentalne grobowce, po średniowieczne miasta i nowożytne pochówki – każde z tych odkryć przypomina, że współczesna inwestycja może stać się źródłem wiedzy o przeszłości.
Archeologia ratownicza pojawia się wszędzie tam, gdzie dziedzictwo archeologiczne jest zagrożone zniszczeniem. Jej lokalizacja i harmonogram są ściśle związane z realizacją konkretnej inwestycji, a cały proces obejmuje nadzór archeologiczny, eksplorację, dokumentację, konserwację oraz opracowanie wyników. Najważniejszym rezultatem tych prac jest zachowanie informacji o stanowisku, zanim zostanie ono bezpowrotnie przekształcone.
Najczęściej badania ratownicze towarzyszą budowie autostrad i dróg ekspresowych, powstawaniu nowych osiedli i biurowców, budowie rurociągów, gazociągów i linii energetycznych, a także rewitalizacji rynków miejskich i zabytkowych kamienic. Właśnie dzięki takim pracom archeolodzy docierają do miejsc, które bez inwestycji mogłyby nigdy nie zostać rozpoznane.
Ekspozycja została podzielona na cztery główne sekcje – „trasy” – które porządkują zabytki według przyczyn i kontekstów interwencji archeologicznej. Dzięki temu zwiedzający mogą śledzić nie tylko same przedmioty, lecz przede wszystkim historię ich odkrycia, okoliczności badań i znaczenie zachowanego kontekstu.
Trasa infrastrukturalna – „Odkrycia spod kół i… rur”. To najliczniejszy na wystawie zbiór znalezisk z budowanych przez ostatnie 30 lat autostrad i dróg szybkiego ruchu. Ważnym momentem dla rozwoju badań ratowniczych były także prace rozpoczęte w 1996 r. przed budową gazociągu łączącego Syberię z Europą Zachodnią, przebiegającego przez centralną Polskę.
Trasa urbanistyczna – „Miasto pod miastem”. Prowadzi przez centra współczesnych metropolii i pokazuje, jak archeologia miejska odsłania ciągłość życia w centrach miast. Prezentowane odkrycia wiążą się m.in. z rewitalizacją rynków, budową parkingów podziemnych oraz wznoszeniem nowych budynków.
Trasa agrokulturowa – „Pola, wioski i kształtowanie krajobrazu”. Zwraca uwagę na zagrożenia wynikające z bardzo intensywnych prac rolniczych. Głęboka orka może bezpowrotnie niszczyć bezcenne informacje o stanowiskach archeologicznych, dlatego także na terenach rolniczych podejmowane są działania mające je ocalić.
Trasa ratownictwa wodnego
–
„Wzdłuż rzek i zbiorników”. Przedstawia odkrycia związane z gospodarką wodną oraz badaniami prowadzonymi m.in. podczas rozbudowy i modernizacji sieci kanalizacji sanitarnej i wodociągowej. Niekiedy różne „trasy” krzyżują się ze sobą – na przykład współczesne autostrady mogą przecinać miejsca, w których zachowały się pradziejowe studnie.
Archeologia ratownicza działa pod presją czasu, ale jej rezultat jest trwały: pozwala zachować wiedzę o przeszłości. Najważniejsze nie jest jedynie wydobycie zabytku, lecz także utrwalenie jego kontekstu, dokumentacji i informacji, których po zakończeniu inwestycji nie można już odzyskać. Wystawa pokazuje więc zarówno spektakularne przedmioty, jak i sam proces ratowania informacji o dawnych społecznościach.
Kuratorki: Danuta Żurkiewicz, Olga Adamczyk
Scenariusz: Danuta Żurkiewicz
Opracowanie graficzne: Lena Kostkowska
Wstęp z biletem do muzeum.